2.2. Środowisko przyrodnicze

2.2. Środowisko przyrodnicze

 
2.2. Środowisko przyrodnicze
 
Według podziału Wielkopolski na regiony - obszar Gminy leży w obrębie dwóch regionów - Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej i Wysoczyzny Tureckiej.
 
Rzeźba terenu
 
Ukształtowanie powierzchni Gminy jest zróżnicowane. Różnica wysokości pomiędzy dnem doliny Warty a porośniętym lasem zespołem wydm, położonych na północny zachód od Grodzenia, wynosi około 25 m.
W pradolinie występują 3 poziomy terasowe:
ˇ    ˇ    główna, typu erozyjnego, z okresu kulminacji stadiału poznańskiego; jest ona wycięta w morenie dennej, budują ją gliny
ˇ    ˇ    środkowa, stanowi dno Kotliny Pyzderskiej i zalega na wysokości 81-90 m n.p.m.; zbudowana jest głównie z piasków rzecznych; na jej powierzchni występują wały wydmowe; wydmy występują w zwartych kompleksach, lub też pojedynczo; największe ich skupisko występuje w rejonie Koszalewska Łąka-Myszakówek-Adamierz-Imielno-Wrąbczyn (wydmy te powstały w okresie późnego glacjału)
ˇ    ˇ    denna, najmłodsza terasa zalewowa wypełniona piaskami rzecznymi, torfami i madami; tworzy dno pradoliny.
We wschodniej części Gminy dolina Czarnej Strugi oddziela Kotlinę Pyzderską od Równiny Rychwalskiej. Dolinę Czarnej Strugi wypełniają piaski rzeczne, mady i torfy. Szczególnie eksponowane w terenie, często dodatkowo podkreślone przez istniejące zadrzewienia są długie, niekiedy nawet kilkumetrowe wały wydmowe.
 
Powierzchniowa budowa geologiczna
 
Obszar Gminy Zagórów leży w obrębie jednostki geologicznej zwanej Niecką Szczecińsko - Łódzko - Miechowską, stanowiącą południowo-zachodnie obrzeżenie wału Kujawsko-Pomorskiego. Nieckę tę budują skały wapienne. Wiek skał wapiennych określa się na górną kredę.
Utwory czwartorzędowe reprezentowane są przez gliny zwałowe szare i brązowe o zmiennej miąższości i głębokości występowania.
Doliny rzeczne oraz liczne obniżenia terenu wypełniają holoceńskie piaski rzeczne, mady i torfy.
 
Wody powierzchniowe i podziemne
 
Sieć wodna Gminy Zagórów należy do zlewni rzeki Warty. Przepływa ona przez północną część Gminy, gdzie stanowi granicę między gminami Zagórów i Lądek. Na obszarze Gminy Zagórów rzeka Warta płynie Pradoliną Warszawsko-Berlińską. Na całym tym odcinku jest nieuregulowana. Tworzy liczne rozlewiska i starorzecza. Cały obszar jest podmokły i charakteryzuje się wysokim stanem wód gruntowych.
 
Największym dopływem Warty na tym obszarze jest Czarna Struga. Płynie ona we wschodniej części gminy i wpada jeszcze na tym terenie Gminy do Warty.
 
Na terenie Gminy Zagórów występują trzy główne poziomy wód podziemnych. Są to poziomy: czwartorzędowy, trzeciorzędowy i kredowy.
Najgłębszym i najzasobniejszym jest poziom kredy górnej. Z tego poziomu pobierana jest woda w Trąbczynie i Zagórowie. Pod północną częścią Gminy znajduje się Główny Zbiornik Wód Podziemnych nr 150 (Koło - Odra). Czwartorzędowy zbiornik pradoliny uformowany jest w wąskiej strefie, rozciągniętej równoleżnikowo, o długości ponad 200 km. Cały wydzielony obszar (1.904 km2) objęty jest ochroną, z czego na obszar najwyższej ochrony przypada 14% powierzchni, a obszar wysokiej ochrony obejmuje pozostałych 86%. Jest to jeden z najzasobniejszych zbiorników na obszarze nizinnym, a jego zasoby dyspozycyjne wynoszą 456 tys. m3, a średnia głębokość ujęć od 25 do 35 m.
 
Gleby
 
Charakterystyczny dla Gminy Zagórów jest duży, bo ponad 24 procentowy udział użytków zielonych i ponad 20 procentowy udział lasów oraz terenów zadrzewionych.
 
Grunty orne zajmują około 48% ogólnej powierzchni Gminy. Udział gleb wysokich klas bonitacyjnych jest znikomy 1,2%, ale wespół z glebami klasy IVa i IV b zajmują one około 25% ogółu gruntów ornych. Większość z tych gleb zajmuje płaskie powierzchnie równin sandrowych. Są to z reguły gleby bielicowe oraz brunatne właściwe, lokalne czarne ziemie właściwe oraz wyługowane.
 
Lokalnie w najbliższym otoczeniu w/w gleb kompleksów żytnich: bardzo dobrego i dobrego, zwłaszcza na obszarach, charakteryzujących się długotrwałym nadmiernym uwilgotnieniem, występują gleby kompleksu zbożowo-pastewnego mocnego. Gleby słabe kl. V i VI kompleksów żytnich słabego i bardzo słabego (żytnio-łubinowego) występują na obszarze równin terasowych oraz terasy nadzalewowej Warty. Stanowią one łącznie około 2/3 gruntów ornych. Są to gleby brunatne wyługowane i mady rzeczne. Lokalnie na terenach terasy nadzalewowej oraz w obrębie obniżeń terenowych równiny terasowej wykształciły się gleby murszowo-mineralne i murszowate, zaliczone do kompleksu zbożowo-pastewnego słabego, nadmiernie uwilgotnionego i w zasadzie bez większych możliwości poprawy wartości tych gleb.
Rozległy, obejmujący ¼ powierzchni Gminy obszar, to użytki zielone, zajmujące dno doliny Warty, Bartoszy, Czarnej Strugi oraz licznych dolin i zagłębień bezodpływowych. Stanowią je mady piaszczyste i gleby murszowo-mineralne zajęte przez słabe użytki zielone.
 
Bonitację gleb przedstawia Wykres 2.3.
 
 
 
 
Z wykresu wynika, że ogólnie Gmina posiada mało korzystne warunki gospodarowania. Brak jest w ogóle gruntów klas I i II, grunty III klasy zajmują niewiele ponad 5% ogólnej powierzchni. Dominują wyraźnie gleby klas najmniej żyznych VI oraz VIz - łącznie zajmują prawie 50% powierzchni Gminy.
 
Klimat lokalny
 
Gmina Zagórów położona jest w obszarze przewagi wpływów oceanicznych, amplitudy temperatur są tutaj mniejsze od przeciętnych w Polsce. Wiosna wczesna i ciepła, zima łagodna i krótka (około 75 dni) z nietrwałą szatą śnieżną (40 do 60 dni). Średnia temperatura roczna wynosi 7,7 - 7,8º C. Najniższe temperatury notuje się w styczniu, a najcieplej jest w lipcu. Warunki higieny atmosfery nie budzą większych zastrzeżeń. Nie ma tu uciążliwych zakładów i usług przemysłowych.
 
Szata roślinna i zwierzęca
Szata roślinna Gminy jest bardzo urozmaicona. Lasy i zadrzewienia oraz tereny zakrzewione zajmują łącznie ponad 20% powierzchni Gminy. Duże kompleksy leśne zajmują zachodnią i południową część Gminy. Największe powierzchnie zajmują lasy sosnowe, głównie bór świeży i suchy w różnych grupach wiekowych. Są to pozostałości Puszczy Pyzderskiej. Podobnie jak większość kompleksów leśnych usytuowane są one na obszarach równin terasowych, zajmując zwłaszcza powierzchnie zwydmione. Znacznie mniejsze powierzchnie porastają siedliska boru mieszanego świeżego, zajmując obszar w zachodniej części Gminy (rejon Wrąbczyna) w III klasie wiekowej.
W licznych obniżeniach oraz na terenach położonych w sąsiedztwie cieków dominują bory i lasy o siedliskach wilgotnych i podmokłych: bór wilgotny, bór mieszany wilgotny, ols. W drzewostanie obok sosny występuje głównie brzoza i świerk.
Duże zespoły lasów państwowych uzupełniane są przez liczne lasy prywatne, głównie o funkcjach glebochronnych, parki podworskie, cmentarze, zadrzewienia śródpolne i przydrożne, zieleń towarzysząca ciekom, itp., które stanowią naturalną bazę dla ukształtowania systemu powiązań przyrodniczo-ekologicznych, łączących użytkowane rolniczo tereny równin z obszarem chronionego krajobrazu.
 
Na terenie Gminy Zagórów żyje mnóstwo owadów oraz wiele odmian ryb. Wśród gadów spotyka się: jaszczurki, zaskrońce, a wśród ptaków możemy wymienić: kraskę, bociana białego, mewę ślepowroną (odmiana czapli), sowę, kuropatwę, wróbla, bażanta, dzikie gęsi, dzikie kaczki, bataliony. Wśród ssaków żyją: nietoperz mroczek posrebrzany i gacek wielkouch oraz lisy, jeże, zające, króliki, wiewiórki, piżmaki, jenoty.
 
Surowce mineralne
 
Na terenie Gminy Zagórów udokumentowano jedynie złoża torfów. Złoża te nie są eksploatowane. Przyszłą eksploatację surowców należało by poprzedzić bardzo rzetelnymi badaniami, objąć kontrolą, która ograniczałaby degradację środowiska, tym bardziej, że większa część Gminy znajduje się w obrębie chronionego krajobrazu.